همان موقع های دو هفته پیش، همان لحظه های خیره شدن به سقف و ستونهای نور، همان روی سنگهای داغ حمام میدانستم که اگر بگذرد دیگر گذشته. تجربه ثابت کرده بود که جمله هایی که در سرم میسازم اگر در لحظه روی کاغذ نیاید هرگز دوباره ساخته نمیشود. بعد از دودلی که نه هزار دلی در انتخاب بالاخره راهی حمام شدم. اضطرابم از جدایی به دقیقه نکشید ولی ترسناک بود و مقتدر، درست عین روزهای سیاه سال شصت و سه که جلوی مهدکودک عسل از مامان جدا میشدم. تو هم با همان افسردگی و بی تفاوتی آدم بزرگهای آن روزها هلم دادی که با مرد جوان حمامی که بچه مسلمان حزب اللهی ای مینمود بروم. مکالمه هایمان یادم نمیاید ولی در پی یک مشاجره سیاسی سر صبحانه تو را رنجانده بودم. هر چه بود روز دلخور و ناراحتی را اغاز کرده بودیم و تمام راه تا حمام را حرف نزده بودیم. پسرک حمامی طول راهرویی را همراهم امد، جایی متوقف شد و با دست اشاره کرد که به راهم ادامه دهم. حمام زنانه و مردانه جدا بود و خیلی زود تنها شدم که دو اتاق بعدی را طی کنم. به سالنی رسیدم که دور تا دور اتاقهای چوبی رختکن بود یکی از چند زن سرگردان این سالن با روپوش سبز لبخندزنان نزدیک شد و کاغذ کوچکی که شماره ۴ روی ان نوشته شده بود از دستم گرفت و مرا به یکی از اتاقهای چوبی برد.
یک تخت، یک سشوار، یک اینه و یک میز کوچک همه وسایل اتاق کوچک رختکن بودند و یک لنگ تمیز که تا شده روی تخت بود. همه لباسهایم را تا لایه اخر در اوردم و لنگ را دور خودم پیچیدم. زن ترک امد و دمپایی های چوبی و خیلی ناراحت حمام سنتی را جلوی پایم گذاشت. دست پاچه در اتاق رختکن شخصی ام را قفل کردم و به دنبال زن راه افتادم. لیفم را از قبل گرفته بودم . وارد سالن گرد بزرگی شدیم که در واقع حمام اصلی بود. زن کاسه روحی به دستم داد و هر دو شیر یک ابریز سنگی قدیمی را باز کرد تا پر شود و به انگلیسی گفت: تن مینتس واش واش واش! مبهوت مانده بودم. صابون و سر شوری در کار نبود. روی سنگهای داغ مرمرین کنار ابریز سنگی که حالا پر میشد نشستم و با کاسه روحی اب سرم ریختم. یاد مادر جون، مادر بزرگ مادری ام افتاده بودم که دومین نسل مهاجر خانواده اش بود و فارسی را سخت حرف میزد و از دریا میترسید. بچه که بودیم و جیغ جیغ کنان در ساحل خزر بازی میکردیم مادر جون نزدیک اب در موج رس دریا مینشست و کاسه کاسه اب بر موهای بلند حنایی اش میریخت. حالامن بیست و چند سال بعد کنار همزبانانش خیره به سقف و بنای ۳۰۰ ساله حمام انعکاس مادر بزرگ بودم۰
سقف مرکزی گنبدی بود پر از مشبک های ستاره ای و شش ضلعی و دایره که حمام و صفه وسط را پر از ستونهای نور کرده بود. دور تا دور حمام فضاهایی بود که با هشت ستون کُرِنتیان از سالن اصلی جدا شده بود. در هر یک از فضاهای پشت ستون حد اقل دو حوضچه یا ابریز سنگی بود با دو شیر اب سرد و گرم. غیر از من فقط دو زن جوان دیگر در حمام بودند، ترک و نیمه برهنه. زن جوان تر روی صفه داغ دراز کشیده بود و دیگری در رفت و امدی با کاسه اب بر سرش می ریخت. با من حرف نمیزدند و نگاهم نمیکردند شاید چون عریان بودم یا شاید حتی از قیافه ام میفهمیدند که خودی نیستم. انتظار میکشیدم که دو دلاک امدند و شروع به شستن ترکها کردند. فکر میکردم اگر با من مثل غیر خودی های زبان نفهم رفتار کنند و سر کار بگذارندم باز هم به تجربه و دیدن بنای ۳۰۰ ساله حمامی که اخرین حمام عمومی عثمانی ست میارزد. به تماشای مراسم شست و شوی ترکها نشسته بودم که با اصرار لباسهای زیرشان را نگه داشته بودند که اسباب زحمت مضاعف زن دلاک میشد و اهمیت پوشاندن عورت از زنهای دیگر را نمیفهمیدم. در این حین و بین عاقله زن دیگری وارد شد تنها به سمت ابریزی رفت و برهنه شد و شروع کرد به شستن رختهایی که در اورده بود.
بالاخره زنی که مرا به سالن حمام اورده بود وارد شد مثل بقیه روپوش سبزش را که دراورد مایو سیاهی به تن داشت. دستور داد و من روی صفه داغ وسط دراز کشیدم. گفت الحمدالله و پرسید موسلم؟ گفتم بله. لبخند رضایتی زد. لیف را اورد و همه جایم را خوب مالید راحت و ارام شده بودم چنان که هر لحظه ممکن بود بخوابم . بی هیچ بددلی یا احتیاطی تمام لابلای اعضایم را شست. کارش که تمام شد بلند شدم و با هم دوباره کنار حوضچه سنگی رفتیم و زن کاسه کاسه و با شدت به من اب پاشید تا اثرات لیف و چرک تنم که در امده بود پاک شد. به روی صفه برگشتیم . حالا مرحله تازه ای بود. ترکیبی از روغن و صابون به تنم مالید و شروع کرد به ماساژ.دیگر بی انکه بدانم واقعا خوابم برده بود تا گاه گاهی که میخواست بچرخم یا دستم را بالا ببرم.( در ان حین و بین پرسید توئنتی تو؟ اول منظورش را نفهمیدم با بهت و خواب الود نگاهش کردم به بالا تنه و سینه هایم اشاره کرد و گفت نایس. با ایما و اشاره فهماند که بیست و دو ساله به نظر میرسم. هرچند که هرگز برایم اهمیت نداشته اما در لحظه به یاد تلاقی جمله حالا دیگر معروف تو در باب جوانتر و جذابتر و نفرین انکیدو که میگفت: «باشد که مردت همواره زنان جوانتر و زیبا تر را ترجیح دهد» افتادم. میدانستم که اگر بخاطر ارامش و گرمای فضای حمام نبود شاید حتی پشتم تیر میکشید. در باب تفاوتهای زیبایی و جذابیت حتی جاودانگی میان زن و مرد و در فرهنگهای گوناگون جای بحث فراوان است. ... نکته قابل ذکر اما درترس خورده بودن نگاه من به تصویر بزرگتر و واقعیتهای اجتناب ناپذیر است. دراین بنای قدیمی و زیبای حمام و لذت شست و شو و ماساژ نه یک لحظه از غم فانی بودنم غافل میشدم نه لحظه ای از تصور ماجرا ها و ادمهایی که روزی در این حمام و صفه به جوانی و جذابیت خودنمایی کرده اند دست کشیدم.
حمام بعد از سه مرحله کف و صابون و ماساژو شلپ شلپ اب با کاسه بر سر وصورت کوبیدن تمام شد و من به خانم دلاک که فلیس نام داشت و سه بچه داشت و ۴ سال پیش از شوهر عرقخور عوضی اش طلاق گرفته بود و حالا به من میگفت که لنگم را بردارم و به اتاق داغ بروم گفتم که برای انعام دادن باید مردّم را بیرون درها ببینم و برگردم. فلیس دوزاری اش افتاد که منِ به ظاهر ۲۲ ساله ایرانی زن سنتی ای هستم و پولم دست شوهر است و روبوسی کرد و به خداسپرد. در اتاق داغ که یکجور سونای خشک بود خیلی طاقت نیاوردم. کاشی زیبای روبرو را که با بسم الله الرحمن الرحیم لاجوردی لعاب خورده بود دیدم، داغی سکوهای دور تا دور اتاق کوچک را سنجیدم، ذکری گفتم و بیرون امدم. کم کم به واسطه تغییر دمای اتاقهای تودرتوی حمام دروس تاریخ معماری اسلامی ام را به یاد میاوردم. به اتاق رختکن که رسیدم اول ساعت را نگاه کردم. دیر شده بود. حمام یک ساعت و ربع طول کشیده بود. حتما بیست دقیقه ای ناخواسته تو را منتظر گذاشته بودم و حالا باید وقت صرف خشک کردن موها و خودم میکردم که فوریه استانبول سرد است…. ادامه دارد
یک تخت، یک سشوار، یک اینه و یک میز کوچک همه وسایل اتاق کوچک رختکن بودند و یک لنگ تمیز که تا شده روی تخت بود. همه لباسهایم را تا لایه اخر در اوردم و لنگ را دور خودم پیچیدم. زن ترک امد و دمپایی های چوبی و خیلی ناراحت حمام سنتی را جلوی پایم گذاشت. دست پاچه در اتاق رختکن شخصی ام را قفل کردم و به دنبال زن راه افتادم. لیفم را از قبل گرفته بودم . وارد سالن گرد بزرگی شدیم که در واقع حمام اصلی بود. زن کاسه روحی به دستم داد و هر دو شیر یک ابریز سنگی قدیمی را باز کرد تا پر شود و به انگلیسی گفت: تن مینتس واش واش واش! مبهوت مانده بودم. صابون و سر شوری در کار نبود. روی سنگهای داغ مرمرین کنار ابریز سنگی که حالا پر میشد نشستم و با کاسه روحی اب سرم ریختم. یاد مادر جون، مادر بزرگ مادری ام افتاده بودم که دومین نسل مهاجر خانواده اش بود و فارسی را سخت حرف میزد و از دریا میترسید. بچه که بودیم و جیغ جیغ کنان در ساحل خزر بازی میکردیم مادر جون نزدیک اب در موج رس دریا مینشست و کاسه کاسه اب بر موهای بلند حنایی اش میریخت. حالامن بیست و چند سال بعد کنار همزبانانش خیره به سقف و بنای ۳۰۰ ساله حمام انعکاس مادر بزرگ بودم۰
سقف مرکزی گنبدی بود پر از مشبک های ستاره ای و شش ضلعی و دایره که حمام و صفه وسط را پر از ستونهای نور کرده بود. دور تا دور حمام فضاهایی بود که با هشت ستون کُرِنتیان از سالن اصلی جدا شده بود. در هر یک از فضاهای پشت ستون حد اقل دو حوضچه یا ابریز سنگی بود با دو شیر اب سرد و گرم. غیر از من فقط دو زن جوان دیگر در حمام بودند، ترک و نیمه برهنه. زن جوان تر روی صفه داغ دراز کشیده بود و دیگری در رفت و امدی با کاسه اب بر سرش می ریخت. با من حرف نمیزدند و نگاهم نمیکردند شاید چون عریان بودم یا شاید حتی از قیافه ام میفهمیدند که خودی نیستم. انتظار میکشیدم که دو دلاک امدند و شروع به شستن ترکها کردند. فکر میکردم اگر با من مثل غیر خودی های زبان نفهم رفتار کنند و سر کار بگذارندم باز هم به تجربه و دیدن بنای ۳۰۰ ساله حمامی که اخرین حمام عمومی عثمانی ست میارزد. به تماشای مراسم شست و شوی ترکها نشسته بودم که با اصرار لباسهای زیرشان را نگه داشته بودند که اسباب زحمت مضاعف زن دلاک میشد و اهمیت پوشاندن عورت از زنهای دیگر را نمیفهمیدم. در این حین و بین عاقله زن دیگری وارد شد تنها به سمت ابریزی رفت و برهنه شد و شروع کرد به شستن رختهایی که در اورده بود.
بالاخره زنی که مرا به سالن حمام اورده بود وارد شد مثل بقیه روپوش سبزش را که دراورد مایو سیاهی به تن داشت. دستور داد و من روی صفه داغ وسط دراز کشیدم. گفت الحمدالله و پرسید موسلم؟ گفتم بله. لبخند رضایتی زد. لیف را اورد و همه جایم را خوب مالید راحت و ارام شده بودم چنان که هر لحظه ممکن بود بخوابم . بی هیچ بددلی یا احتیاطی تمام لابلای اعضایم را شست. کارش که تمام شد بلند شدم و با هم دوباره کنار حوضچه سنگی رفتیم و زن کاسه کاسه و با شدت به من اب پاشید تا اثرات لیف و چرک تنم که در امده بود پاک شد. به روی صفه برگشتیم . حالا مرحله تازه ای بود. ترکیبی از روغن و صابون به تنم مالید و شروع کرد به ماساژ.دیگر بی انکه بدانم واقعا خوابم برده بود تا گاه گاهی که میخواست بچرخم یا دستم را بالا ببرم.( در ان حین و بین پرسید توئنتی تو؟ اول منظورش را نفهمیدم با بهت و خواب الود نگاهش کردم به بالا تنه و سینه هایم اشاره کرد و گفت نایس. با ایما و اشاره فهماند که بیست و دو ساله به نظر میرسم. هرچند که هرگز برایم اهمیت نداشته اما در لحظه به یاد تلاقی جمله حالا دیگر معروف تو در باب جوانتر و جذابتر و نفرین انکیدو که میگفت: «باشد که مردت همواره زنان جوانتر و زیبا تر را ترجیح دهد» افتادم. میدانستم که اگر بخاطر ارامش و گرمای فضای حمام نبود شاید حتی پشتم تیر میکشید. در باب تفاوتهای زیبایی و جذابیت حتی جاودانگی میان زن و مرد و در فرهنگهای گوناگون جای بحث فراوان است. ... نکته قابل ذکر اما درترس خورده بودن نگاه من به تصویر بزرگتر و واقعیتهای اجتناب ناپذیر است. دراین بنای قدیمی و زیبای حمام و لذت شست و شو و ماساژ نه یک لحظه از غم فانی بودنم غافل میشدم نه لحظه ای از تصور ماجرا ها و ادمهایی که روزی در این حمام و صفه به جوانی و جذابیت خودنمایی کرده اند دست کشیدم.
حمام بعد از سه مرحله کف و صابون و ماساژو شلپ شلپ اب با کاسه بر سر وصورت کوبیدن تمام شد و من به خانم دلاک که فلیس نام داشت و سه بچه داشت و ۴ سال پیش از شوهر عرقخور عوضی اش طلاق گرفته بود و حالا به من میگفت که لنگم را بردارم و به اتاق داغ بروم گفتم که برای انعام دادن باید مردّم را بیرون درها ببینم و برگردم. فلیس دوزاری اش افتاد که منِ به ظاهر ۲۲ ساله ایرانی زن سنتی ای هستم و پولم دست شوهر است و روبوسی کرد و به خداسپرد. در اتاق داغ که یکجور سونای خشک بود خیلی طاقت نیاوردم. کاشی زیبای روبرو را که با بسم الله الرحمن الرحیم لاجوردی لعاب خورده بود دیدم، داغی سکوهای دور تا دور اتاق کوچک را سنجیدم، ذکری گفتم و بیرون امدم. کم کم به واسطه تغییر دمای اتاقهای تودرتوی حمام دروس تاریخ معماری اسلامی ام را به یاد میاوردم. به اتاق رختکن که رسیدم اول ساعت را نگاه کردم. دیر شده بود. حمام یک ساعت و ربع طول کشیده بود. حتما بیست دقیقه ای ناخواسته تو را منتظر گذاشته بودم و حالا باید وقت صرف خشک کردن موها و خودم میکردم که فوریه استانبول سرد است…. ادامه دارد
No comments:
Post a Comment