نگاهی معاصر به زنان نامور شاهنامه

نگاهی معاصر به زنان نامور شاهنامه 

شاهنامه فردوسی که در سالهای ۹۷۷ تا ۱۰۱۰ بعد از میلاد مسیح به نظم در آمده است، ثمره جمع آوری اساطیری است که در طول سالیان از زمان ساسانیان تا سالهای بعد از اسلام برای احیای آیین و فرهنگ ایران انجام شده است۰

از میان کلیه آثاری که پیش از فردوسی از افسانه‌های ایران باستان به ثبت رسیده ، حدود هزار بیت سرودهء دقیقی    طوسی بازمانده که در شاهنامه فردوسی عینا استفاده شده است. از شاهنامه منظوم مسعودی مروزی تنها مقدمه‌ای که توسط فردوسی هم استفاده شده تا زمان فردوسی باقی‌ بوده است ۰

 شاهنامه فردوسی که امروز به عنوان کاملترین نسخه از تاریخ اساطیری ایران در طول تاریخ معاصر توسط مورخان ،   ادیبان و اسطوره شناسان جهان بازخوانی و تدوین شده است. از میان این همه  ،بهرام بیضائی در سهراب کشی ، باضرافتی بی‌همتا متن را سوده و خوانشی متفاوت و معاصر از شاهنامه فردوسی ارائه می‌دهد۰

در سهراب‌کشی بهرام بیضایی با نگاهی امروزی به ضایعه از دست دادن فرزند از دیدگاه تهمینه  ما را به بازخوانی تاریخ اساطیری ایران متقاعد میکند۰ در بخش پهلوانی متن منظوم فردوسی، در دوران کیانیان ، سهراب نواده پادشاه سمنگان و از تبار سام به دست پدر، رستم دستان کشته میشود. ندامت و آشقتگی رستم در شاهنامه فردوسی در هاله‌ای 

از دلداری و نصیحت بزرگان و هم‌لباسان وی ارائه شده است:۰

همه پهلوانان کاووس شاه .....................نشستند بر خاک با او به راه»

زبان بزرگان پر از پند بود .........................تهمتن به درد از جگر بند بود»۰

علاوه بردلداری نشان از میزان بیقراری و ناراحتی رستم درابیاتی دیده میشود که این بزرگان و همرزمان رستم را از اسیب بر جان خود باز میدارند  همچنین در ابیاتی همچون:                                                                         ۰                                                                                    

چه گویم چو آگه شود مادرش.......................چگونه فرستم کسی را برش» 

چه گویم چرا کشتمش بیگناه ........................چرا روز کردم بر او بر سیاه 

پدر آن گرانمایه ء پهلوان ..........................چه گوید بر آن پاک دخت جوان 

بر این تخمه‌ء سام نفرین کنند ...........................همه نام من نیز بی‌دین کنند»۰

 میبینیم که رستم فردوسی در سوگ فرزند، فراتر ازلحظه را میبیند و در حین عزاداری دغدغه نام و ننگ دارد۰بیضائی اما در سهراب‌کشی تهمینه را نه تنها هم‌سنگ بلکه عزا دار تر از پیلتن وصف کرده است. او در سوگواری‌اش از آنچه در طول عاشق‌شدن و آمیختن بارستم بر او رفته است می‌گوید. از اجتماع پیرامونش گله میکند ، عشق مردان نسبت به زن و فرزند را مورد سوءال قرار می‌دهد و در آخر دشنهء کین‌خواهی بر ایزد بانو ناهید بر میکشد:                                          ۰ 

چه دیدنی دارم من ؟» 

بروید و مرا واهِلید با خونش!۰

سوگوارم به شیوه خویش

مویه نمیکنم برای سرگرمی شما

اشک منند این واژه های روان 

نه چکامه گوسان !۰

من به راستی منم ، نه چابک باز!۰

به دشنه ای دو کسم افتاده اند

شوی و پسر!۰

آه بانوی آسمان که از تو هیچ نمی‌دانیم 

سوگند به خودت که این خدایی نیست!۰

...

چرا دل دادی تا بشکنی؟

فرزند دادی تا بگیری؟

...

آه-ناهید خوب چهر، که مرا نه خانمان خواستی نه فرزند

سوگند به خودت، که خود دل پیش تهمتن داشتی!۰

...

آه بانوی آسمان تو به من چه بخشیدی 

جز دیدن مرگ فرزند

«اندوهی که کمش بسیار است

 و باز به سرزنش تهمتن می‌پردازد با لحنی دیگر. اول بار خلاصه و موجز رستم را بخاطرباز نشناختن فرزند نکوهش میکند . بعدتر با آواز تمسخر آمیزی دلداری‌اش میدهد که: «کسی نیست کینِ سهراب از تو بجوید! »۰

در سومین مقال تهمینه اعتراف می‌کند که دیگر چشم به راه تهمتن نیست و این نیکوست که از چشم به راهی نجات یافته است ۰۰۰

این نگاه معاصر بیضائی نه تنها خوانش زنانه از داستان رستم و سهراب را امکانپذیر کرده است بلکه امکان بررسی روانکاوانه شخصیتهای داستان را پیشنهاد میکند ۰۰۰                                

#Bahram Beyzai #Sohrab #Rostam #Tahmineh #SohrabKoshi

  ادامه دارد     

از مخملباف ...تا سینایی

    
نمایش و گفتگو!۰ از مخملباف ...تا سینایی


هشتم ژوئن  بود که طبق قرار ماهیانه در مرکز فرهنگی ایرانیان سان دیاگو  به دیدن فیلم  «عروسی خوبان» محسن مخملباف جمع شدیم. فیلم محصول سال ۱۳۶۷ بود با کیفیتی نه چندان دلفریب.  سی نفری بودیم و تقریبا همه با شور برای بخش گفتگو ماندیم.  یک هفته‌ای بود که انتظار این روز را میکشیدم و پر بودم از دلهره که مبادا …  نه دیگر حتی فکرش راهم نمیکنم ، نگرانی و دلهره برای گفتمان میان شهروندان ایرانی هم باید مثل روزهای تاریک دهه شصت به تاریخ بپیوندد.
جلسه گفتگو سه ساعتی طول کشید.  همه‌ی حضار چیزی گفتند و همه هم خاطره‌ای داشتند از آن روزهای جنگ، روزهای سیاه جنگ.  همه کم و بیش زهر جنگ چشیده بودند، بعضی‌ها  حتی رزمنده‌ی موج گرفته ای تیمار کرده بودند،  عزیزی از دست داده بودند و  از وحشت خمپاره شهر و دیاری را ترک کرده بودند. اما  همه بدون استثنا بیش از یکبار جامه‌ی صبوری دریده بودند.  این را وقتی فهمیدم که بحث بر سر چون و چرایی طول مدت جنگ هشت ساله بالا گرفت.  همه عقاید مخالف را بر می تابیدند و در توجیه و آموزش کم نمی گذاشتندو من هر لحظه از شعف عشق و افتخار به هموطنان ناشناسم در پوست خود نمی گنجیدم.  هر چند که همه شاید از سر همذات پنداری با قهرمان فیلم یا تحت تأثیر خاطرات سنگینشان از جنگ در پذیرش و موافقت با محسن مخملباف سخن می‌گفتند. من که گفتمان را برای گفتمان می خواهم خسته از یکنواختی نگاه همسوگرای مخاطبان، سر در شبکه جهانی فرو کردم به جستجوی صداهای متنوع‌تر. نقدی از فیلم را می‌جستم که نگرش و کارگردانی مخملباف را برایم بشکافد.
به تنهایی نماهای جذاب دوربین را تشخیص می‌دادم اما خوب هم می دانستم که این نماهای تراولینگ و این پن ها هر چند جذاب اما بی‌نظیر نیستند. از همه بیشتر جای پای آلفرد هیچکاک را  در جای جای فیلم می دیدم. دور از ذهن هم نبود دیدن تأثیر این غول کارگردانی سینمای آمریکا بر فیلمسازی محسن مخملباف که فقط دو سال پیش از «عروسی خوبان» فیلم «دستفروش» را ساخته بود.  دستفروش که از سه فصل کوتاه با سه داستان کاملا متفاوت تشکیل می‌شد، شامل فصلی بود به تمامی بازنوشت داستانی برگرفته از «روانی» محصول ۱۹۶۰ به کارگردانی هیچکاک. من به شخصه انتقادی برتأثیر پذیری هنرمند از پیشکسوتانش ندارم اما بی‌گمان از منتقدان سینمایی توقع بررسی و نقد این کارگردان و تأثیرپذیری‌اش را داشتم.
گردش اینترنتی‌ام برای شکار دیدگاه‌ها پنجره‌ی نوینی را به رویم گشود به مراتب دورتر از فضایی ه تعمدا می جست
نقد شهید سید مرتضی آوینی بر فیلم «نوبت عاشقی» ساخته محسن مخملباف. !!! همینجا اعتراف میکنم ه احترام سینمایی‌ای که برای شهید آوینی قاثلم از بعد از کسب تجربه‌ی فیلمبرداری با دوربین ۱۶ میلیمتری آغاز شد. مستند «روایت فتح» را هر هفته از شبکه یک سیما می‌دیدم و تا گریه‌ام نمی گرفت شبکه را عوض نمی‌کردم. اما چون همه‌ی متن وُیس‌اوور و کلام تأثیرگذار متن را شهید آوینی ننوشته بود این مستند کار بی‌نظیری به نظرم نمی‌امد تا دفعه‌ای که ناخودآگاه در حین تغییر دو حلقه فیلم در پشت صحنه خودم را در سنگری خاک آلوده تصویر کردم و همان لحظه بود که به سختیِ ساعتها فیلمبرداری از جبهه‌های جنگ ایران و عراق پی‌بردم.  حالا با خواندن انتقاد تند شهید آوینی از نوبت عاشقی مخملباف کم کم به جوانب وحواشی تغییر مسیر ایدئولوژی در آثار مخملباف پی‌می‌بردم. 

 می توان «عروسی خوبان» را آخرین اثر مخملباف با گرایش راست گرا و ارزشهای انقلابی پررنگ دانست. از متن نقد شهید آوینی بر می‌آید که شک و شبهه‌ی همرزمان نسبت به وفاداری مخملباف به ارزشها و ایدئولوژی انقلابی ریشه‌دار است.
پیش از «نوبت عاشقی» دو فیلم «دستفروش» و «عروسی خوبان» سوالاتی را برای به اصطلاح همفکران مخملباف برانگیخته بودند. آوینی در نقد «نوبت عاشقی» می نویسد : «خوب ، حالا با اطمینان می توان گفت كه دوْره مخملباف به پایان رسیده است. دوره ای كه به اعتقاد من هرگز آغاز نشد. فیلم « دستفروش » نشان می داد كه مخملباف اشتباه رفته است، اشتباهی بی بازگشت، و دیگر فیلمساز نخواهد شد.» چنین حمله‌ی خشنی از آوینی غیرمنتظره نیست. اول به این دلیل که آوینی شخصا پر از اغراق‌گرائی ست. مسعود بهنود در باره او می گوید: «مرتضی بچهٔ تندرویی بود که در هر دوره یک حالی داشت… هرکار می‌کرد تا ته‌اش می‌رفت… این بود که سال ۵۶ زد به عرفان و ادبیات عرفانی و بقیه کارها را کنار گذاشت.» دیگر اینکه آوینی روزگاری از همفران مخملباف محسوب می شد. پس از اران فیلم «عروسی خوبان» خیلی‌ از این همفران، راستگرایان تندرو، نسبت به نمایش مشلات جانبازان جنگی معترض بودند. نمایش اینگونه مصائب بعد از جنگ و نکوهش نبرد هشت‌ساله را به نوعی تضعیف روحیه شهیدپرور رزمندگان می‌دانستند. از سوی دیگر طبقه‌ی مرفه و نیمه مرفه ایرانی که به واسطه موقعیت مالی متوسط رو به بالا طاغوتی به حساب می امدند «عروسی خوبان» را حمله‌ای علیه خود می دیدند. سمبول‌هایی چون علامت بنز به عنوان دریچه‌ای به اجتماع پشت جبهه کنایه‌ای تلخ می نمود که رفاه را با ضدانقلاب برابر و هم‌تراز می کرد. پس این دوره از کارنامه مخملباف، او را به قربانی تراز یک این مجموعه تبدیل می کند. این قربانیِ تنها مانده در میان این دوگروه، در واقع دانش‌اموخته تاریخ سینماست. دوره‌ای از فیلمسازی مخملباف بین سالهای ۱۳۶۱ تا نیمه‌ی سال ۱۳۶۹ (از توبه نصوح تا شبهای زاینده‌رود) در واقع مجموعه‌ی درخشانی از دکوپاژهایی است که در عین کپی‌کاری بومی‌سازی شاهکارهای سینمای جهان است. در برهوت سینمای دهه شصت ایران گل سر سبد این بومی‌سازی همواره اپیزود دوم فیلم «دستفروش» است، که ایرانی شده‌ی فیلم «روانی» هیچکاک به نظر می رسد. مدرسه سینمایی که با آزمون و خطا مخملباف دهه شصت را به کارگردان سینمای امروز و داور جشنواره‌های بین‌المللی تبدیل کرده است، شمشیر دولبه‌ای‌است که با سانسور و توقیف و سردواندن، گروهی از کارگردانهای خلاق و متکفران مستقل سینمای ایران را به حاشیه رانده‌است. جلسه آینده نمایش فیلم و گفتگو در مرز فرهنگی ایرانیان به نمایش فیلم «در کوچه‌های عشق» اثر یکی از همین رانده‌شدگان سینمای ایران، خسرو سینایی اختصاص دارد.

شب سیاه

 شب سیاه

شب همان شبی بود که آرش دو تا شد.  در تمام این سالیان، هیچ شمشیرزنی به خوبی تو ندیده‌ام. هرچند که سرسختانه میکوشیدی که چهره پنهان کنی و به هیأت آن دلنازک مظلوم از پس پرده برآیی. در تمام این سالها می دیدم که هیچکدام آنان که به هیأت  قلندران خنجر به دست به میدان ظاهر میشدند به ترفند های کثیف و خوش سیمای تو آراسته نبودند، نه هاروون، نه زکریا، نه مَتئ و نه حتی  باغبان زیباترین کاملیاهای جهان. ۰
من همین شب، به دانه‌های اشکی که کاغذپاره هایم را رنگ میکنند سوگند  می خورم که دیگر هرگز زره‌پوش  زرینم را به تن نکنم ، هرگز دوباره مشتی گره نبندم  و تا هرگز  گلو به داد سخن نگشایم. اما ازین پس هربار تو را و آرش را با خود به چهار دیوار مستراح خواهم کشانید تا بیش از آنچه به تصور میاید مزینتان سازم۰
از همین شب نمیخورم و نمیاشامم مگر به قصد تزیین سیمای دل‌نازک مظوم شما۰

برای خنیاگر دربار -۲

حتما خیال میکنی هرگز چنین اشتباهی را دوباره مرتکب نخواهی شد. اشتباهی که من سرسختانه میکوشم تا تکرار کنم. اشتباهی که فکر کرده بودم فقط یک بار آن هم با مقاصد آموزشی در زندگی هرکسی اتفاق میافتد. عاشق شدن.
شاید در همین لحظه به ساعت پنج و پنجاه وهفت دقیقه بامداد که صدای اذان صبح از مناره‌های ششگانه مسجد سلطان احمد بلند میشود به قعر اشتباه تکرارناپذیرت فروافتی.
این همخوابگیهای حین اذان صبح دیگر عادتمان شده بود می‌خندیدی و میگفتی  قربتاٌ الی الله . من هم میخندیدم و در دل میترسیدم . از خدایی که مبادا خشم گیرد بر جفتک پرانی ‌های ما و بر عشقبازی‌های وقت و بی‌وقتمان. نه، تو آتٍه ایست بودی و  طرفدار  ریچارد داکینز .کتاب «وهم خداوند» را به زبان انگلیسی من برایت خریدم مثل پیراهن نارنجی‌ات با راه‌های سورمه‌ای و کفشهای ونس  خاکی رنگت.  کفشها را آنقدر پوشیده بودی که دیگررنگی به رو نداشتند. گاهی فکر میکنم وقتی کفشهای مردانه‌ سیاه ورنی را که  برایت خریدم میپوشی  آیا به همسر جدیدت میگویی که از این مدل کفشها خوشت نمیامده تا روزی که سوغاتی هایت  را باز کرده و نامه مرا در کفشها یافته ای؟!
شاید اصلا دیگر آن کفشها را نمی پوشی.  ولی چطور ممکن است ازآنها گذشته باشی. ثروت پدر دختربچه‌ی زشت کورت کرده‌آیا. حتی باور اینکه از من گذشته باشی برایم سخت است. هنوز فکر میکنم لقمه‌ی بزرگی بودم برای دهان کوچکت که گویی با سجاف کنج‌هایش را گرفته بودند۰.
***
از حق نمیگذرم وقتی میگویم دختر بچه زشتی‌ست دخترک تازه از راه رسیده‌ات.   پیش از این گفته بودی که چشمت در پی جوان‌ترها و چذاب‌ترها میدود و بعد ثابت کرده بودی که زانوهایت سست است و زیپ تنبانت شل.  پس تعجب نمیکردم اگر لعبت کم سن و سالی را تورکرده بودی که دلم را بسوزانی. اما این یکی زشت‌ بود و بدهیکل . حتی برای من  که مرد نیستم . بارها ازدیدن تخته تخت سینه‌اش مشمئز شده بودم.هربار به دیدن دندانهای فک بالایش که تا زیر دماغش میرسیدو  لبخند ابلهانه‌اش که خبر از سبکسری کودکانه‌اش میداد  شیهه اسبی را میشنیدم.
عکسهای دختران دیگری را دیده بودم که به راحتی می توانستند در غیاب من جایگزینم شده باشند و نمونه‌های جوان‌تر و جذابتری به حساب بیایند. ازجدیت نگاهم، عقاید بی‌پروا و متلک‌گویی مردانه‌ و غیر قابل تقلیدم که بگذریم، ویژگیهای لازم مگر میتوانست جز باسن گرد و برامده،غوص کمر عمیق، سینه‌های پراما کوچک، گردن بلند و ابروهای کمرنگ باشد؟ همان پنج صبحها که با صدای اذان بیدار میشدیم در گوشم از خنکی و نرمی تپه‌ها و قدرت جادویی دستانم شعرها میسرودی. حالا چطور مینوانستم باور کنم که با بی مبالاتی از لحظه‌های تکرار ناپذیر زمستانمان بگذری، نیمه شبهایی که به نام صدایت میکردم و بیدار میشدی تا بشنوی که دوستت دارم.

هایکو برای فرمانروا!

و تو آش‌ای که نخوردم 

 با دهانی که نسوخته

تاول زد.

برای خنیاگر دربار-۱

       

همان موقع های دو هفته پیش، همان لحظه های خیره شدن به سقف و ستونهای نور، همان روی سنگهای داغ حمام میدانستم که اگر بگذرد دیگر گذشته. تجربه ثابت کرده بود که جمله هایی که در سرم میسازم اگر در لحظه روی کاغذ نیاید هرگز دوباره ساخته نمیشود. بعد از دودلی که نه هزار دلی در انتخاب بالاخره راهی حمام شدم. اضطرابم از جدایی به دقیقه نکشید ولی ترسناک بود و مقتدر، درست عین روزهای سیاه سال شصت و سه که جلوی مهدکودک عسل از مامان جدا میشدم. تو هم با همان افسردگی و بی تفاوتی آدم بزرگهای آن روزها هلم دادی که با مرد جوان حمامی که بچه مسلمان حزب اللهی ای مینمود بروم. مکالمه هایمان یادم نمیاید ولی در پی یک مشاجره سیاسی سر صبحانه تو را رنجانده بودم. هر چه بود روز دلخور و ناراحتی را اغاز کرده بودیم و تمام راه تا حمام را حرف نزده بودیم. پسرک حمامی طول راهرویی را همراهم امد، جایی متوقف شد و با دست اشاره کرد که به راهم ادامه دهم. حمام زنانه و مردانه جدا بود و خیلی زود تنها شدم که دو اتاق بعدی را طی کنم. به سالنی رسیدم که دور تا دور اتاقهای چوبی رختکن بود یکی از چند زن سرگردان این سالن با روپوش سبز لبخندزنان نزدیک شد و کاغذ کوچکی که شماره ۴ روی ان نوشته شده بود از دستم گرفت و مرا به یکی از اتاقهای چوبی برد.
یک تخت، یک سشوار، یک اینه و یک میز کوچک همه وسایل اتاق کوچک رختکن بودند و یک لنگ تمیز که تا شده روی تخت بود. همه لباسهایم را تا لایه اخر در اوردم و لنگ را دور خودم پیچیدم. زن ترک امد و دمپایی های چوبی و خیلی ناراحت حمام سنتی را جلوی پایم گذاشت. دست پاچه در اتاق رختکن شخصی ام را قفل کردم و به دنبال زن راه افتادم. لیفم را از قبل گرفته بودم . وارد سالن گرد بزرگی شدیم که در واقع حمام اصلی بود. زن کاسه روحی به دستم داد و هر دو شیر یک ابریز سنگی قدیمی را باز کرد تا پر شود و به انگلیسی گفت: تن مینتس واش واش واش! مبهوت مانده بودم. صابون و سر شوری در کار نبود. روی سنگهای داغ مرمرین کنار ابریز سنگی که حالا پر میشد نشستم و با کاسه روحی اب سرم ریختم. یاد مادر جون، مادر بزرگ مادری ام افتاده بودم که دومین نسل مهاجر خانواده اش بود و فارسی را سخت حرف میزد و از دریا میترسید. بچه که بودیم و جیغ جیغ کنان در ساحل خزر بازی میکردیم مادر جون نزدیک اب در موج رس دریا مینشست و کاسه کاسه اب بر موهای بلند حنایی اش میریخت. حالامن بیست و چند سال بعد کنار همزبانانش خیره به سقف و بنای ۳۰۰ ساله حمام انعکاس مادر بزرگ بودم۰
سقف مرکزی گنبدی بود پر از مشبک های ستاره ای و شش ضلعی و دایره که حمام و صفه وسط را پر از ستونهای نور کرده بود. دور تا دور حمام فضاهایی بود که با هشت ستون کُرِنتیان از سالن اصلی جدا شده بود. در هر یک از فضاهای پشت ستون حد اقل دو حوضچه یا ابریز سنگی بود با دو شیر اب سرد و گرم. غیر از من فقط دو زن جوان دیگر در حمام بودند، ترک و نیمه برهنه. زن جوان تر روی صفه داغ دراز کشیده بود و دیگری در رفت و امدی با کاسه اب بر سرش می ریخت. با من حرف نمیزدند و نگاهم نمیکردند شاید چون عریان بودم یا شاید حتی از قیافه ام میفهمیدند که خودی نیستم. انتظار میکشیدم که دو دلاک امدند و شروع به شستن ترکها کردند. فکر میکردم اگر با من مثل غیر خودی های زبان نفهم رفتار کنند و سر کار بگذارندم باز هم به تجربه و دیدن بنای ۳۰۰ ساله حمامی که اخرین حمام عمومی عثمانی ست میارزد. به تماشای مراسم شست و شوی ترکها نشسته بودم که با اصرار لباسهای زیرشان را نگه داشته بودند که اسباب زحمت مضاعف زن دلاک میشد و اهمیت پوشاندن عورت از زنهای دیگر را نمیفهمیدم. در این حین و بین عاقله زن دیگری وارد شد تنها به سمت ابریزی رفت و برهنه شد و شروع کرد به شستن رختهایی که در اورده بود.
بالاخره زنی که مرا به سالن حمام اورده بود وارد شد مثل بقیه روپوش سبزش را که دراورد مایو سیاهی به تن داشت. دستور داد و من روی صفه داغ وسط دراز کشیدم. گفت الحمدالله و پرسید موسلم؟ گفتم بله. لبخند رضایتی زد.  لیف را اورد و همه جایم را خوب مالید راحت و ارام شده بودم چنان که هر لحظه ممکن بود بخوابم . بی هیچ بددلی یا احتیاطی تمام لابلای اعضایم را شست. کارش که تمام شد بلند شدم و با هم دوباره کنار حوضچه سنگی رفتیم و زن کاسه کاسه و با شدت به من اب پاشید تا اثرات لیف و چرک تنم که در امده بود پاک شد. به روی صفه برگشتیم . حالا مرحله تازه ای بود. ترکیبی از روغن و صابون به تنم مالید و شروع کرد به ماساژ.دیگر بی انکه بدانم واقعا خوابم برده بود  تا گاه گاهی که میخواست بچرخم یا دستم را بالا ببرم.( در ان حین و بین پرسید توئنتی تو؟ اول منظورش را نفهمیدم با بهت و خواب الود نگاهش کردم به بالا تنه و سینه هایم اشاره کرد و گفت نایس. با ایما و اشاره فهماند که بیست و دو ساله به نظر میرسم. هرچند که هرگز برایم اهمیت نداشته اما در لحظه به یاد تلاقی جمله حالا دیگر معروف تو در باب جوانتر و جذابتر و نفرین انکیدو که میگفت: «باشد که مردت همواره زنان جوانتر و زیبا تر را ترجیح دهد» افتادم. میدانستم که اگر بخاطر ارامش و گرمای فضای حمام نبود شاید حتی پشتم تیر میکشید. در باب تفاوتهای زیبایی و جذابیت حتی جاودانگی میان زن و مرد و در فرهنگهای گوناگون جای بحث فراوان است. ... نکته قابل ذکر اما درترس خورده بودن نگاه من به تصویر بزرگتر و واقعیتهای اجتناب ناپذیر است. دراین بنای قدیمی و زیبای حمام و لذت شست و شو و ماساژ نه یک لحظه از غم فانی بودنم غافل میشدم نه لحظه ای از تصور ماجرا ها و ادمهایی که روزی در این حمام و صفه به جوانی و جذابیت خودنمایی کرده اند دست کشیدم.
حمام بعد از سه مرحله کف و صابون و ماساژو شلپ شلپ اب با کاسه بر سر وصورت کوبیدن تمام شد و من به خانم دلاک که فلیس نام داشت و سه بچه داشت و ۴ سال پیش از شوهر عرقخور عوضی اش طلاق گرفته بود و حالا به من میگفت که لنگم را بردارم و به اتاق داغ بروم گفتم که برای انعام دادن باید مردّم را بیرون درها ببینم و برگردم. فلیس دوزاری اش افتاد که منِ به ظاهر ۲۲ ساله ایرانی زن سنتی ای هستم و پولم دست شوهر است و روبوسی کرد و به خداسپرد. در اتاق داغ که یکجور سونای خشک بود خیلی طاقت نیاوردم. کاشی زیبای روبرو را که با بسم الله الرحمن الرحیم لاجوردی لعاب خورده بود دیدم، داغی سکوهای دور تا دور اتاق کوچک را سنجیدم، ذکری گفتم و بیرون امدم. کم کم به واسطه تغییر دمای اتاقهای تودرتوی حمام دروس تاریخ معماری اسلامی ام را به یاد میاوردم. به اتاق رختکن که رسیدم اول ساعت را نگاه کردم. دیر شده بود. حمام یک ساعت و ربع طول کشیده بود. حتما بیست دقیقه ای ناخواسته تو را منتظر گذاشته بودم و حالا باید وقت صرف خشک کردن موها و خودم میکردم که فوریه استانبول سرد است…. ادامه دارد

شبهای روشن (یک)-در جواب فرمانروا

  ((تعریف کن.
تعریف که میکنی پایت را   همان جایی میگذاری که
روزی من چراغ برداشته ام
و گام تو اینگونه با دست من اشنا میشود
تعریف کن ! همه تعریف ها برای انند که دستها
تنها نمانند.))
یدالله رویایی


و  این تنها روح حیاتبخش زمانه نیست که ناباکوف به تعریف های تو دمیده  است. لذت انجا بودن است با تو. تا از  طنابی که بافته ای بگیرم و از چاهی بالا بیایم که درش هرچند سکوتی ممتد نیست اما هیچ کس هم به زبان مادری چیزی نمیگوید.  لذت نشستن در ضلع چهارم میز است. لب که باز می کنم تاانچه از ذهنم گذشته بگویم یادم می ا ید که امیر دیگرخاطره است و داوود و پگاه از گلمحمد و مارال غریبه تر.میز چهار ضلعی در ذهنم فرو میریزد و حزب از هم میپاشد. رها میکنم و باز می لغزم به ته چاه.مینشینم. خوب که فکر میکنم می بینم که راست میگویی  لذتی که در کار است نتیجه را درذهنم کمرنگ می کند.بوداوار این بار بی اندیشه پایان نامه را تا اخر می خوانم. چنان غرق شعف که فکرمیکنم هیچ جزیی لایق مدفون شدن نیست. ای کاش فقط می دانستم چگونه توصیفشان کنم.
                            ***
شنبه ۱۲ اوت ۲۰۰۶ بود. اخرین باری که من و جنی و متیو با هم به نشت «نویسندگان و نوشیدنیها» میرفتیم. نویسندگانی که هر ماه در باری در سانفرانسیسکو جمع میشوند معمولا داستان کوتاه مینویسند یا شاید داستانهای گوتاهشان را برای ما میخوانند. چارلی مسوول برگذاری این جلسات است.  نویسندگان رابه اتاق تاریکی در خیابان بیست و دوم دعوت می کند. به یک گیلاس نوشیدنی مورد علاقه شان مهمانشان میکند تا زیر نور قرمز بایستند و برای ماکه مست در تاریکی گرد میزهایمان به حرکت نورهای روی دیوار خیره مانده ایم؛ داستانی بخوانند.
مدتها قبل از اینکه پایم به این جمع نه چندان خودمانی باز شودشنیده بودم که چارلی ترجیح میدهد با ضمیر مونث خوانده شودو تعجب کرده بودم. بار اول که چارلی را دیدم جای تعجبی نمانده بود. پیراهن زنانه راه راه سیاه و سفیدی به تن داشت و ارایشی ملایم. و مرتب دستهایش را در موهای پرپشت و فری اش فرو میکرد.چارلی یک زن تمام عیار بود بی هیچ حرکت زننده یا اغراق امیز.حتی صدایش انقدر کلفت نبودکه به راحتی شنونده را متقاعد کند که او روزگاری مرد بوده است. شب اولی که به جلسه داستان خوانی رفته بودم و به داستانهای جذاب چارلی درباره هریک از نویسده ها   (پیش از معرفی شان )گوش داده بودم ؛زیر گوش جنی زمزمه کردم :چارلی به این فکر می اندازدم که ما به اندازه کافی زن نیستیم . و او به تایید سر جنبانده بود .جنی میگفت این احساسی ست که همه‌ی تراجنسی‌ها بر می انگیزند.
شنبه اخر دِیزی زَمورا شاعر نیکاراگویه ای امده بود. زنی مبارز که انگلیسی را با لهجه غلیظ اسپانیایی حرف میزد. همه شعرها را به دو زبان اسپانیایی و انگلیسی با شوری انقلابی میخواند اما صدایش اهنگ ناامیدانه ای داشت انگار که شکل حنجره اش به معنای کلمات شورانگیزش خیانت کرده باشد.گفت روزگاری ست که باید اطاعت کم و سرپیچی زیاد  کرد.تعجب کردم .مگر نه اینکه همیشه چنین زمانی بوده است. شعر خواندنش که تمام شدرو به متیوکردم لبخندی زد خم شد و ارام گفت "این همان چیزی ست که میگفتم." قبل از شروع جلسه  متیو  از کتابی که اخیرا خوانده بود( اوریانتالیسم نوشته ادوارد سعید نویسنده فلسطینی )گفته بود و تفاوت در دیدن فرهنگ استعماری. معتقد بود که در کشوراستعمارگرش این صدای مستعمره است که باید شنیده شود.گفتم :"درست؛ حالا به فرض که شنیدید مگر میفهمید؟" با تردید سری تکان داده بود.
هر سه انقدر مارتینی خورده بودیم که از پایان جلسه حتی یک لحظه تحمل فضای بار را نداشتیم. با عجله از بین جمعیت بیرون رفتیم و بهمن ها را اتش زدیم. ته مانده پاکت بود و چه بسا اخرین بارکه من و جنی با هم سیگار میکشیدیم. قدم زنان تا رستوران اسپانیایی در ان نزدیکی رفتیم.  جلوی در ایستادیم به حرف با زن جوانی که پدرش در زمان انقلاب در سفارت امریکا در ایران کار میکرده و گویا طرفدار انقلاب هم بوده .
در رستوران همه غذاهای دریایی که  جنی سفارش داد خوردم.  فکر کردم که دیگر نباید مارتینی بخورم وضع معده ام را اشفته کرده بود.با این حال حتی ران بلدرچینی که برایم مانده بود به دندان کشیدم. به متیوکه به اندازه من از سرمستی جنی شگفت زده به نظر می رسید گفتم :"غم انگیز نیست که من این پرنده را از مزه اش میشناسم؟" و او خسته و مغموم و مست صورتش را در دستانش پنهان کرده بود.از جنی که با ولع باقی بلدرچین را نیش میکشید و حرف میزد روی برگرداندم تا شاید چیز بهتری ببینم.نه. هیچ چیز بهتری در کار نبود.تنها تصویرروی دیوار یک گاو نر و گاوبازی را در کشمکش نشان میداد.
جنی که سیر شد ته فینو  (شراب اسپانیایی) ام را سر کشیدم و به خیابان برگشتیم..
...