نگاهی معاصر به زنان نامور شاهنامه
شاهنامه فردوسی که در سالهای ۹۷۷ تا ۱۰۱۰ بعد از میلاد مسیح به نظم در آمده است، ثمره جمع آوری اساطیری است که در طول سالیان از زمان ساسانیان تا سالهای بعد از اسلام برای احیای آیین و فرهنگ ایران انجام شده است۰
از میان کلیه آثاری که پیش از فردوسی از افسانه‌های ایران باستان به ثبت رسیده ، حدود هزار بیت سرودهء دقیقی طوسی بازمانده که در شاهنامه فردوسی عینا استفاده شده است. از شاهنامه منظوم مسعودی مروزی تنها مقدمه‌ای که توسط فردوسی هم استفاده شده تا زمان فردوسی باقی بوده است ۰
شاهنامه فردوسی که امروز به عنوان کاملترین نسخه از تاریخ اساطیری ایران در طول تاریخ معاصر توسط مورخان ، ادیبان و اسطوره شناسان جهان بازخوانی و تدوین شده است. از میان این همه ،بهرام بیضائی در سهراب کشی ، باضرافتی بی‌همتا متن را سوده و خوانشی متفاوت و معاصر از شاهنامه فردوسی ارائه میدهد۰
در سهراب‌کشی بهرام بیضایی با نگاهی امروزی به ضایعه از دست دادن فرزند از دیدگاه تهمینه ما را به بازخوانی تاریخ اساطیری ایران متقاعد میکند۰ در بخش پهلوانی متن منظوم فردوسی، در دوران کیانیان ، سهراب نواده پادشاه سمنگان و از تبار سام به دست پدر، رستم دستان کشته میشود. ندامت و آشقتگی رستم در شاهنامه فردوسی در هاله‌ای
از دلداری و نصیحت بزرگان و هم‌لباسان وی ارائه شده است:۰
همه پهلوانان کاووس شاه .....................نشستند بر خاک با او به راه»
زبان بزرگان پر از پند بود .........................تهمتن به درد از جگر بند بود»۰
علاوه بردلداری نشان از میزان بیقراری و ناراحتی رستم درابیاتی دیده میشود که این بزرگان و همرزمان رستم را از اسیب بر جان خود باز میدارند همچنین در ابیاتی همچون: ۰
چه گویم چو آگه شود مادرش.......................چگونه فرستم کسی را برش»
چه گویم چرا کشتمش بیگناه ........................چرا روز کردم بر او بر سیاه
پدر آن گرانمایه ء پهلوان ..........................چه گوید بر آن پاک دخت جوان
بر این تخمه‌ء سام نفرین کنند ...........................همه نام من نیز بی‌دین کنند»۰
میبینیم که رستم فردوسی در سوگ فرزند، فراتر ازلحظه را میبیند و در حین عزاداری دغدغه نام و ننگ دارد۰بیضائی اما در سهراب‌کشی تهمینه را نه تنها هم‌سنگ بلکه عزا دار تر از پیلتن وصف کرده است. او در سوگواری‌اش از آنچه در طول عاشق‌شدن و آمیختن بارستم بر او رفته است می‌گوید. از اجتماع پیرامونش گله میکند ، عشق مردان نسبت به زن و فرزند را مورد سوءال قرار میدهد و در آخر دشنهء کین‌خواهی بر ایزد بانو ناهید بر میکشد: ۰
چه دیدنی دارم من ؟»
بروید و مرا واهِلید با خونش!۰
سوگوارم به شیوه خویش
مویه نمیکنم برای سرگرمی شما
اشک منند این واژه های روان
نه چکامه گوسان !۰
من به راستی منم ، نه چابک باز!۰
به دشنه ای دو کسم افتاده اند
شوی و پسر!۰
آه بانوی آسمان که از تو هیچ نمی‌دانیم
سوگند به خودت که این خدایی نیست!۰
...
چرا دل دادی تا بشکنی؟
فرزند دادی تا بگیری؟
...
آه-ناهید خوب چهر، که مرا نه خانمان خواستی نه فرزند
سوگند به خودت، که خود دل پیش تهمتن داشتی!۰
...
آه بانوی آسمان تو به من چه بخشیدی
جز دیدن مرگ فرزند
«اندوهی که کمش بسیار است
و باز به سرزنش تهمتن می‌پردازد با لحنی دیگر. اول بار خلاصه و موجز رستم را بخاطرباز نشناختن فرزند نکوهش میکند . بعدتر با آواز تمسخر آمیزی دلداری‌اش میدهد که: «کسی نیست کینِ سهراب از تو بجوید! »۰
در سومین مقال تهمینه اعتراف میکند که دیگر چشم به راه تهمتن نیست و این نیکوست که از چشم به راهی نجات یافته است ۰۰۰
این نگاه معاصر بیضائی نه تنها خوانش زنانه از داستان رستم و سهراب را امکانپذیر کرده است بلکه امکان بررسی روانکاوانه شخصیتهای داستان را پیشنهاد میکند ۰۰۰
#Bahram Beyzai #Sohrab #Rostam #Tahmineh #SohrabKoshi
ادامه دارد
No comments:
Post a Comment